BORBA ZA RAVNOPRAVNOST ILI TIHA MARGINALIZACIJA: Gdje je danas srpski narod u Crnoj Gori?
Uprkos političkim promjenama koje su obilježile protekle godine, pitanja jezika, pisma i institucionalne zastupljenosti Srba u Crnoj Gori i dalje čekaju konačna sistemska rješenja.
Pitanje položaja i prava srpskog naroda u Crnoj Gori godinama ostaje jedno od najosjetljivijih društveno-političkih pitanja u regionu. Iako su politički potresi pokrenuti 2020. godine donijeli značajno smanjenje direktnih pritisaka kakvi su viđeni tokom usvajanja spornog Zakona o slobodi vjeroispovijesti, analitičari i predstavnici srpskih organizacija upozoravaju da strukturni problemi i dalje ostaju neriješeni.
Jedan od ključnih izazova na koji ukazuju predstavnici srpske zajednice jeste srazmjerna zastupljenost u državnim i javnim institucijama. Uprkos tome što značajan procenat stanovništva čine građani koji se izjašnjavaju kao Srbi i koji govore srpskim jezikom, njihov udio u organima državne uprave, pravosuđu, policiji i diplomatiji decenijama je bio marginalizovan, a proces korekcije odvija se sporije nego što je očekivano.
Posebno polje borbe odnosi se na očuvanje identiteta, jezika i pisma. Pitanje statusa srpskog jezika u obrazovnom sistemu i javnoj upotrebi, kao i prisutnost ćiriličnog pisma u zvaničnoj komunikaciji, i dalje zahtijeva preciznije zakonske garancije i dosljednu primjenu na terenu. Organizacije koje se bave zaštitom prava Srba ističu da je neophodno obezbijediti potpunu ravnopravnost u školskim programima i medijskom prostoru.
S druge strane, izmjene Zakona o slobodi vjeroispovijesti i potpisivanje Temeljnog ugovora sa Srpskom pravoslavnom crkvom stabilizovali su vjerska prava i pravni status eparhija SPC u Crnoj Gori, čime je zatvoreno jedno od najkritičnijih poglavlja u novijoj istoriji.
Za dugoročnu stabilnost i izgradnju inkluzivnog društva u Crnoj Gori ključno je da državne institucije obezbijede punu ravnopravnost svih njenih građana. Rješavanje identitetskih i statusnih pitanja Srba kroz institucionalne mehanizme ne predstavlja samo zaštitu prava jedne zajednice, već i osnovni uslov za stabilan demokratski razvoj čitavog društva.